|

Fréttir
Bjarmaland
3. desember 2009 12:32

Hver er staša refsins ķ nįttśru Ķslands?


Villt spendżr į Ķslandi eru einungis fjórar tegundir hagamśs ķslensk, minkur innfluttur, heimskautarefur ķslenskur og hreindżr innflutt. Auk žess er rotta og kanķna eitthvaš į stašbundnum svęšum, sem ekki kemur stöšu refsins viš. Samspil žessara tegunda er žannig aš refur og minkur lifir į mśsum og refur aš óverulegu leiti į mink og hreindżrum. Žannig er refurinn efstur ķ žessari fęšukešju sem er óvenju fįbreytt.

Žessi staša er mjög sérstök aš žvķ leiti aš nįnast allstašar annarsstašar žar sem refur fyrirfinnst eru stęrri rįndżr sem eru ofar ķ fęšukešjunni og halda fjölgun og śtbreišslu hans nišri. Vegna žessara ašstęšna hér getur hann fjölgaš sér mjög mikiš įšur en aš fęšuskortur fari aš valda ófrjósemi sem aftur kemur į jafnvęgi.
Refurinn er alęta į kjöt allt lifandi og dautt, auk žess étur hann fisk ef hann nęr ķ, skordżr, mašk, skeljar, snigla og ber į haustin. Meginfęša refsins er žannig fuglar allan įrsins hring en hlutfallslega mest į vorin og sumrin žegar fuglar liggja į eggjum og ungar eru aš alast upp. Žennan tķma nota fulloršin dżr til aš grafa egg og unga eins mikiš og žau geta til vetrarins. Margir fuglastofnar eru mjög sterkir og drjśg matbjörg. Hrę sem til falla ķ afréttinum kindur og hross eru öll étin įsamt öšrum daušyflum sem hann finnur. Hann hikar ekki viš aš drepa allt sem hann ręšur viš žannig aš lifandi kindur og lömb lenda stöku sinnum ķ refnum en aušvelt į hann aš yfirbuga fé sem fennt er ķ snjó. Fęšuval er žannig mjög fjölbreytilegt og hann tekur žaš sem hann į aušveldast meš aš nį ķ hverju sinni. Veišisvęši og landnotkun refsins ręšst af žeirri fęšu sem hann nęr ķ žannig aš į hįlendari svęšum žar sem minna er af fugli eru veišisvęši stęrri. Af žessu leišir svo aš viš aukna fjölgun į ref sękir hann meira į lįglendi žar sem meira er af fugli og annari fęšu sem til fellur, og žar er fjaran drjśg matarhola. Fęšuframboš ręšur žannig žéttleikanum og žar sem gnęgš matar er svo sem viš fuglabjörg eru fjarlęgšir milli grenja mjög litlar. Vešurfar og snjóalög hafa sįralķtil įhrif į afkomu hans. Žvķ mį ekki gleyma aš refurinn er nęturdżr meš mjög nęm skilningarvit śtsjónarsamur og fęrni hans višbrugšiš.
Į sķšustu 30 įrum hefur refastofninn um tķfaldast. Įstęšur žess er fyrst og fremst aš veišiįlag hefur minnkaš. Skipulag og eftirfylgni meš veišunum hefur į žessum tķma veriš lagt af meš öllu og sveitarfélögunum fališ aš greiša kostnašinn. Lagaskilda varšandi mįlaflokkinn hefur veriš stórlega svikin sķšustu įr. Sķšustu 15 įrin hafa stór landsvęši veriš gerš aš frišlöndum og enn önnur svęši undanskilin veišum, žó sum sveitarfélög lįti enn eyša ref eins og įšur var gert. Žį er žetta žannig aš į frišušu svęšunum tķmgast dżrin og flytja sig svo strax yfir į landsvęši žar sem veitt hefur veriš. Hér ręšur fęšuframboš hvaš gerist.
Į seinustu mįnušum įrsins safnar refurinn fituforša, sem aušveldar honum aš žreyja seinni hluta vetrar žegar hann į erfišast meš matbjörg. Aš vetrinum eru fįir fuglastofnar į fęšulistanum ašallega sjófugl og endur en meginfęša til landsins er rjśpa. Mjög vķša er hann ašgangsharšur ķ rjśpunni į höršum vetrum.
Allt sķšan į žrettįndu öld hefur refur veriš veiddur vegna įgangs į saušfé og ęšarvarp. Ašalįstęšan er žessi mikli fjöldi sem rśmast į landinu, og hann er efstur ķ fęšukešjunni eins og įšur er getiš.
Įhyggjur manna beinast nś aš žvķ hvaš muni gerast ef frekara undanhald verši ķ veišunum. Mun stofninn geta tķfaldast eša kannski tuttugufaldast ennžį įšur en jafnvęgi nęst? Žaš mį öllum vera ljóst sem fylgst hafa meš undanfariš aš ķ óefni stefnir meš marga fuglastofna. Mörg undanfarin įr hafa żmsir hagsmunaašilar og einstaklingar sem til žekkja gjarnan bęndur og refaskyttur varaš viš žeirri žróun sem er aš gerast. Į žęr ašvaranir hafa rįšamenn ekki hlustaš og nįttśrufręšingar og fuglafręšingar lįtiš lķtiš ķ sér heyra.
Žekkt er nś žegar, hvaš hefur gerast į Hornströndum eftir frišun ķ meira en einn og hįlfan įratug. Fuglastofnar hafa mjög lįtiš į sjį. Nįnast enginn mófugl verpandi į svęšinu og öll fuglabjörg sem refurinn hefur komist ķ eru horfin. Žetta er žaš sem mun gerast ķ framtķšinni aš óbreyttu. Žessu til višbótar mun refurinn sękja ķ mjög auknum męli ķ saušfé žegar fugl žrżtur. Į viškvęmum landsvęšum svo sem viš Mżvatn hafa menn miklar įhyggjur af fjölgun tófunnar. Telja hana nś mikiš meiri skašvald ķ fuglalķfi en minkinn, eftir aš henni fór aš fjölga. Nśgildandi lög og reglur eru mjög teyganlegar varšandi framkvęmd veiša og įkvaršanataka oft ķ höndum manna sem ekki til žekkja. Óframkvęmanlegt er aš veiša ašeins žau dżr sem valda tjóni eins og nśverandi lög kveša į um. Framkvęmanlegt er hinsvegar aš halda stofninum innan įkvešinna marka meš skipulögšum veišum, en til žess žarf nżtt skipulag kunnįttumanna į landsvķsu.

Akureyri 25.nóvember Hilmar Stefįnsson.  


Til baka



SENDA ÞESSA FRÉTT Í TÖLVUPÓSTI

Netföng viðtakenda:


  

Skilaboð

Hvaš er 2+3?

Nafn sendanda:


yfirlit frétta